اختلال اضطراب زمانی مطرح می‌شود که ترس، نگرانی یا تنش از حالت طبیعی و موقتی فراتر برود و به‌طور مداوم بر زندگی روزمره، کار، تحصیل، روابط یا خواب فرد تأثیر بگذارد. احساس اضطراب در شرایطی مانند امتحان، مصاحبه کاری یا تغییرات مهم زندگی طبیعی است؛ اما در اختلالات اضطرابی، شدت یا مدت نگرانی با موقعیت تناسب ندارد و کنترل آن برای فرد دشوار می‌شود.
اختلالات اضطرابی انواع مختلفی دارند؛ از جمله اختلال اضطراب فراگیر، اختلال پانیک، اضطراب اجتماعی، فوبیای خاص، آگورافوبیا و اضطراب جدایی. علائم نیز ممکن است به شکل نگرانی مداوم، بی‌قراری، تپش قلب، تعریق، اختلال خواب یا اجتناب از برخی موقعیت‌ها ظاهر شوند.
خوشبختانه روش‌های مؤثری برای کنترل و درمان اختلال اضطراب وجود دارد و انتخاب روش مناسب به نوع اختلال، شدت علائم و شرایط هر فرد بستگی دارد. در این مقاله از وبسایت دکتر توکلی، با این اختلال بیشتر آشنا شده تا روش‌های کنترل و درمان آن را پیدا کنید.
اضطراب چیست؟
انجمن روانشناسی آمریکا اضطراب را «یک احساس تنش‌زا با تفکر نگران‌کننده به همراه تغییرات فیزیکی مانند فشارخون بالا» معرفی می‌کند. این عارضه یک حس استرس مزمن و شدید بوده. این بیماری باعث می‌شود که شما قابلیت قرار گرفتن در شرایط که این احساسات را ایجاد می‌کنند، نداشته باشید. شناختن فرق بین استرس عادی با اختلالات اضطرابی روش رویکرد و درمان را مشخص می‌کند.
انواع اضطراب
اختلالات اضطرابی شکل‌های متفاوتی دارند و نوع ترس، محرک اضطراب و الگوی علائم در هر کدام متفاوت است. مهم‌ترین انواع عبارت‌اند از:
- اختلال اضطراب فراگیر (GAD): نگرانی شدید و مداوم درباره موضوعات مختلف زندگی که کنترل آن برای فرد دشوار است.
- اختلال پانیک: بروز حملات ناگهانی ترس شدید یا حمله پانیک و نگرانی از تکرار آنها.
- اختلال اضطراب اجتماعی: ترس قابل‌توجه از قضاوت، ارزیابی منفی، خجالت‌زده شدن یا طرد شدن در موقعیت‌های اجتماعی.
- فوبیای خاص: ترس شدید و نامتناسب نسبت به یک شیء یا موقعیت مشخص مانند ارتفاع، حیوانات یا پرواز.
- آگورافوبیا: ترس و اجتناب از موقعیت‌هایی که فرد تصور می‌کند خروج از آنها یا دریافت کمک دشوار است.
- اختلال اضطراب جدایی: ترس یا نگرانی بیش‌ازحد درباره جداشدن از فردی که فرد به او دلبستگی عاطفی دارد.
- لالی انتخابی: فرد با وجود توانایی صحبت کردن، در برخی موقعیت‌های اجتماعی به‌طور مداوم قادر به صحبت کردن نیست.
نوع اختلال باید توسط متخصص و براساس مجموعه علائم و شرایط فرد مشخص شود.
آیا PTSD نوعی اختلال اضطراب است؟
اختلال استرس پس از سانحه یا PTSD می‌تواند با علائمی مانند اضطراب، ترس، گوش‌به‌زنگی و اجتناب همراه باشد؛ بااین‌حال، در طبقه‌بندی‌های تشخیصی جدید، PTSD به‌عنوان یکی از «اختلالات مرتبط با تروما و عوامل استرس‌زا» طبقه‌بندی می‌شود و در گروه اصلی اختلالات اضطرابی قرار نمی‌گیرد.
این اختلال ممکن است پس از تجربه یا مشاهده یک رویداد آسیب‌زا ایجاد شود و علائمی مانند یادآوری‌های ناخواسته، کابوس، اجتناب از محرک‌های مرتبط با حادثه و افزایش برانگیختگی را به همراه داشته باشد.
علت اضطراب و استرس چیست؟
علت اصلی ایجاد اضطراب هنوز به‌طور کامل و دقیق مشخص نشده است. ولی یکی از بزرگ‌ترین منابع اضطراب در زندگی اتفاقات ناگواری و نگران کننده است که باعث تحول کلی در زندگی می‌شود. تحقیقات نشان داده که استرس مزمن نیز یکی دیگر از عوامل اصلی در ایجاد این بیماری است. در عین حال علت‌های دیگری وجود دارند که می‌توانند باعث حس نگرانی و هراس در فرد شوند.
دلایل پزشکی بروز اضطراب
در برخی افراد اضطراب می‌تواند نشانه‌ای از یک مریضی جدی‌تر باشد. بعضی مواقع، اولین نشانه‌های مریضی اضطراب است که دکتر با انجام تست‌های مختلف آن را تشخیص می‌دهد.
بعضی بیماری‌ها که با اضطراب رابطه دارند شامل موارد زیر می‌شود:
- بیماری قلبی
- دیابت
- تیرویید
- بیماری تنفسی
- استفاده از مواد مخدر
- اعتیاد به الکل
- درد مزمن و مشکلات گوارشی
- برخی غده‌های سرطانی باعث ترشح حس نگرانی در بدن می‌شوند.
بروز اضطراب به خاطر بیماری
در صورت داشتن شرایط زیر امکان ایجاد اضطراب به دلیل بیماری خاص وجود دارد.
- کسی در خانواده نزدیک شما از اضطراب رنج نمی‌برد.
- در کودکی هیچ شرایط سخت و مشکل برایتان پیش نیامده که باعث اضطراب شود.
- اضطراب ناگهانی ایجاد شده و اتفاق خاصی نیفتاده که باعث نگرانی یا وحشت شما شود.
نگرانی و هراس می‌تواند به علت خبردار شدن شما از مریضی جدی نیز باشد که در این صورت پزشک شما را به یک مشاور معرفی می‌کند تا با بیماری خود کنار آمده و اضطراب را کنترل کنید.
علائم اختلال اضطراب چیست؟
علائم اختلال اضطراب فقط به احساس نگرانی محدود نمی‌شوند و ممکن است به‌صورت علائم روانی، جسمی و رفتاری ظاهر شوند. نوع و شدت نشانه‌ها در افراد مختلف متفاوت است و وجود یک یا چند علامت به‌تنهایی به معنی ابتلا به اختلال اضطرابی نیست.
نوع علائم | نمونه‌ها |
| روانی | نگرانی مداوم، ترس، بی‌قراری، تحریک‌پذیری، مشکل تمرکز |
جسمی | تپش قلب، تعریق، لرزش، تنش عضلانی، ناراحتی گوارشی |
| مرتبط با خواب | دشواری در به خواب رفتن، بیدار شدن مکرر، خواب ناآرام |
رفتاری | اجتناب از موقعیت‌ها یا فعالیت‌هایی که باعث اضطراب می‌شوند |
در برخی افراد، علائم اضطراب شدید می‌توانند به شکل حمله پانیک، احساس خفگی، درد یا فشار قفسه سینه و ترس شدید بروز کنند. زمانی که این نشانه‌ها برای مدت قابل‌توجهی ادامه پیدا کنند یا عملکرد روزمره فرد را مختل کنند، ارزیابی توسط متخصص سلامت روان اهمیت پیدا می‌کند.
چه عواملی خطر اضطراب را بیشتر می کنند؟
محققان نشان داده‌اند که هم عوامل ژنتیکی و هم عوامل محیطی در خطر ابتلا به اختلال اضطراب نقش دارند. دلایل مختلفی وجود دارد که باعث ایجاد هراس و ترس در هر فرد می‌شود. برخی از دلایل عمومی این بیماری شامل موارد زیر هستند.
- خجالتی بودن یا احساس نگرانی زمان صحبت کردن با دیگران
- قرار گرفتن در شرایط استرس‌زا به مدت طولانی
- تاریخچه بیماری‌ها و اختلالات روانی در خانواده
علائم اضطراب در شرایط زیر تولید یا تشدید میابد. شرایط زیر احتمال ایجاد اختلال اضطرابی را در فرد بیشتر کرده و بیماری را شدیدتر می‌کند.
- برخی بیماری‌ها
- اعتیاد به دخانیات، کافئین و مواد مخدر
اگر احساس کردید که اختلالات اضطرابی دارید، به دکتر مراجعه کنید. دکتر متخصص با انجام آزمایش و صحبت کردن با شما می‌توانید نوع هراس شما را تشخیص دهد و درمان اضطراب مناسبی به شما تجویز کند.
اختلال اضطراب چگونه تشخیص داده می‌شود؟
تشخیص اختلال اضطراب فقط براساس وجود احساس نگرانی یا یک علامت جسمی انجام نمی‌شود. روانشناس یا روانپزشک مجموعه علائم، مدت آنها، شدت اضطراب و تأثیر آن بر زندگی روزمره فرد را بررسی می‌کند.
در ارزیابی معمولاً موارد زیر بررسی می‌شوند:
- نوع و شدت ترس یا نگرانی
- مدت ادامه علائم
- میزان اختلال در کار، تحصیل، خواب یا روابط
- وجود حملات پانیک
- رفتارهای اجتنابی
- سابقه بیماری‌های جسمی یا روانی داروها، مواد محرک یا سایر موادی که فرد مصرف می‌کند
گاهی برخی مشکلات جسمی می‌توانند علائمی مشابه اضطراب ایجاد کنند؛ بنابراین در صورت نیاز ممکن است پزشک بررسی‌های جسمی یا آزمایش‌های تکمیلی را نیز توصیه کند.
پرسشنامه‌های روان‌شناختی نیز می‌توانند به ارزیابی شدت علائم کمک کنند، اما نتیجه یک پرسشنامه به‌تنهایی برای تشخیص اختلال اضطرابی کافی نیست.
روش‌های درمان اختلال اضطراب
درمان اختلال اضطراب براساس نوع اختلال، شدت علائم، وضعیت جسمی و روانی و نیازهای هر فرد انتخاب می‌شود. درمان ممکن است شامل روان‌درمانی، دارودرمانی یا ترکیبی از این روش‌ها باشد.
1. روان‌درمانی
مشاوره روانشناسی یکی از معدود درمان‌های بدون عارضه فیزیکی برای اضطراب و اختلالات مختلف ناشی از آن است. در یک جلسه مشاوره فردی شما با یک مشاور به صورت حضوری یا آنلاین صحبت کرده تا دکتر دلیل ایجاد وحشت در شما را تشخیص دهد. پس از تشخیص، دکتر بهترین روش درمانی برای شما انتخاب می‌کند تا هرچه سریع تر شرایط خودتان را کنترل کنید.
یکی از موثرترین شیوه‌های مشاوره برای اختلالات اضطرابی، درمان شناختی رفتاری یا (CBT) نام دارد.درمان شناختی رفتاری (CBT) یکی از روش‌های دارای پشتوانه علمی برای اختلالات اضطرابی است. در این روش فرد یاد می‌گیرد الگوهای فکری و رفتاری مرتبط با اضطراب را شناسایی و اصلاح کند. در برخی موارد از تکنیک‌های مواجهه‌درمانی نیز استفاده می‌شود.
2. دارودرمانی
پزشک ممکن است در برخی افراد داروهایی مانند SSRI یا SNRI تجویز کند. انتخاب دارو، مقدار مصرف و مدت درمان باید توسط پزشک تعیین شود.
قطع، کاهش یا تغییر داروی اضطراب بدون نظر پزشک توصیه نمی‌شود.
3. روش‌های کمک‌کننده
موارد زیر می‌توانند در کنار درمان تخصصی به کنترل علائم کمک کنند:
خواب منظم
فعالیت بدنی
کاهش مصرف کافئین
تمرین آرام‌سازی
مدیریت استرس
این روش‌ها جایگزین درمان تخصصی در موارد متوسط یا شدید نیستند.
پیشنهاد مطالعه: جلسات مشاوره شما می‌توانند بنا به موقعیتی که دارید به صورت گروهی یا فردی باشند. برای مثال مشاوره قبل از ازدواج و مشاوره طلاق از جمله جلساتی هستند که با حضور زوجین برای انجام زوج درمانی برگزار می‌شوند.
جلسه مشاوره اضطراب چگونه است؟
قبل از هر چیز، باید به دکتر مراجعه کنید تا مطمئن شوید که اضطراب شما به دلیل بیماری خاصی نیست. سپس، به یک مشاور روانشناس مراجعه کرده تا جلسات درمانی شما شروع شود.
قبل از جلسه مشاوره اضطراب خود یک لیست از موارد زیر آماده کنید.
- تمام علائم خود را بنویسید. سعی کنید هر موقع که هراس را احساس کردید علائم آن را یادداشت کنید، ببینید در طول روز چند بار تکرار شده و چه عواملی باعث تشدید آن می‌شود.
- علت‌های احتمالی اضطراب خود را یادداشت نمایید. تمام تغییرات بزرگ در زندگی خود را در نظر بگیرید و سعی کنید حسی که در آن زمان داشتید را به یاد آورید.
- تمام تاریخچه بیماری‌های عصبی خود و خانواده را گردآوری کنید. تاریخچه خانوادگی خود به صورت تیتروار قرار دهید.
- هرگونه بیماری که دارید و داروهای که مصرف می‌کنید را یادداشت کنید. تمام داروها، ویتامین‌ها و مکمل‌هایی که استفاده می‌کنید بنویسید.
از درمانگر خود چه سوالاتی بپرسیم؟
برای بهره‌گیری کامل از جلسات مشاوره برای اضطراب خود، می‌توانید این سوالات را از مشاور خود بپرسید:
- اضطراب من به چه دلیل ایجاد شده؟
- آیا بیماری‌های من باعث تشدید شرایط من می‌شوند؟
- چه نوع مشاوره برای من مناسب است؟
- آیا برای درمان نیاز به قرص دارم؟
هیچ نگرانی در مورد صحبت کردن با مشاور نداشته باشید و تمام سوالاتی که در ذهن دارید را از دکتر بپرسید.
از مشاور خود چه انتظاری باید داشته باشیم؟
در طول درمان مشاور سوالات زیر را از شما می‌پرسد تا دلیل مشکلات اختلال اضطرابی را بیابد.
- چه علائمی دارید و کی این نشانه‌ها شروع شدند؟
- اضطراب چقدر زندگی شخصی شما را تحت تاثیر قرار داده؟
- آیا حملات پانیک نیز اتفاق می‌افتد؟
- آیا از برخی شرایط گریزان هستید؟
آماده کردن خود و پیش بینی سوالات مشاور به شما کمک می‌کند از زمان خود بهترین استفاده را ببرید.
معرفی دکتر روانشناس خوب در تهران
درمان اضطراب از جمله حساس‌ترین روندهای درمانی در علم روانشناسی است. بسیار مهم است که در طول درمان خود چه جملاتی می‌شنوید و چه تصمیماتی می‌گیرید. هر قدم اشتباه می‌تواند علائم و شدت استرس و اضطراب را در شما بیشتر کند. توجه داشته باشید که سلامت روان از جمله مسائلی است که به هیچ عنوان جای ریسک کردن در آن وجود ندارد.
پیشنهاد ما مراجعه به دکتر حامد توکلی، روانشناس و سایکوتراپیست در تهران می‌باشد. یک دکتر روانشناس در تهران که بیش از 10 سال تجربه در حوزه درمان افسردگی، استرس و اضطراب دارد. برای اطلاعات بیشتر از نحوه برگزاری جلسات و نوبت دهی می‌توانید با این شماره در واتساپ در ارتباط باشید.
