اختلال ASPD یکی از پیچیدهترین و چالشبرانگیزترین اختلالات روانی به شمار میرود و افراد مبتلا به آن معمولاً الگوهایی از بیپروایی، فریبکاری و نادیدهگرفتن قواعد اجتماعی را از خود نشان میدهند. واقعیت این است که درمان این اختلال ساده نیست و در زمره دشوارترین فرآیندهای درمانی قرار میگیرد، اما این به معنای غیرممکن بودن درمان نیست. در سالهای اخیر، برخی رویکردهای تخصصی توانستهاند در بهبود رفتار و کاهش آسیبهای ناشی از این اختلال نقش مؤثری ایفا کنند.
در این مطلب تلاش کردهایم با نگاهی واقعبینانه بررسی کنیم که چرا درمان اختلال شخصیت ضد اجتماعی دشوار اما همچنان ممکن است و چگونه استفاده اصولی از مشاوره اختلال شخصیت میتواند به درک بهتر الگوهای کنترلگری و فریبکاری در این افراد کمک کند. همچنین به این موضوع میپردازیم که مداخلات روانشناختی هدفمند چگونه میتوانند مسیر درمان را هموارتر کرده و احتمال تغییر پایدار را افزایش دهند.
الگوهای کنترل گری و فریبکاری در اختلال شخصیت ضد اجتماعی
الگوهای کنترل گری و فریبکاری نه تنها بخش مهمی از اختلال شخصیت ضد اجتماعی به حساب می آیند بلکه ابزارهایی هستند که به شخص دارای این اختلال برای دستیابی به اهدافش کمک می کنند. رایج ترین این الگوهای کنترل گری و فریبکاری شامل موارد زیر می شوند:
جذابیت سطحی
فرد درگیر با اختلال ASPD در ابتدای آشنایی ممکن است بسیار کاریزماتیک، جذاب و شوخ طبع به نظر برسد. در حالی که این جذابیت ماسکی است برای اینکه بتواند اعتماد دیگران را جلب نماید و به آنچه که در ذهنش است دست پیدا کند.
استفاده از نقاط ضعف دیگران
فرد ضد اجتماعی سعی بر شناسایی نقاط ضعف دیگران دارد تا بتواند از آنها در جهت القای ترس، ایجاد حس گناه و وعده های دروغین استفاده کند. این فرد با بهره گیری از نقاط ضعف عاطفی، آرزوها، ترس ها و نا امنی های دیگران، آنها را وادار به انجام کارهایی می کند که می خواهد.
ابزاری دیدن دیگران
افرادی که دارای اختلال شخصیت ضد اجتماعی هستند به دیگران به چشم یک ابزار نگاه می کنند و از روابط برای کسب منافع شخصی خود بهره می برند. این افراد عموما از دوستان، پارتنر و حتی اعضای خانواده خود به عنوان وسیله ای برای رسیدن به اهدافشان استفاده می کنند.
ایجاد هرج و مرج و بیثباتی
فرد مبتلا به ASPD برای اینکه بتواند قدرت خود را حفظ کند دائماً بحران های ساختگی یا بیثباتی در محیط اطراف ایجاد میکند. این موضوع باعث می شود که اطرافیان شخص همیشه در حالت تدافعی قرار داشته باشند و تمام تلاش و انرژی خود را برای مدیریت بحران صرف کنند.
تغییر نقش
افراد دارای اختلال شخصیت ضد اجتماعی می توانند نقش خود را از یک آزارگر به قربانی تغییر دهند. اگر اعمال فریبکارانه این افراد آشکار شود به جای اینکه مسئولیت آنها را بپذیرند سعی می کنند خود را به عنوان قربانی جلوه دهند.
مطالعه بیشتر:تفاوت فرد ضد اجتماعی با درونگرا
نقش عوامل تربیتی و زیستی در شکل کیری ASPD
شکل گیری ASPD ریشه در عوامل تربیتی و زیستی بسیاری دارد که در این بخش قصد داریم به بررسی مهم ترین آنها بپردازیم:
تجربیات دوران کودکی
تجربیات دوران کودکی از عواملی هستند که می توانند زمینه ساز شکلگیری شخصیت ضد اجتماعی در فرد شوند. از میان این تجربیات میتوان به مواردی مانند تربیت بیثبات، بی توجهی والدین، آزار جنسی یا جسمی و الگوبرداری از پدر و مادر خشونتطلب اشاره کرد.
عوامل ژنتیکی
گزارشات صورت گرفته نشان می دهند افرادی که سابقه اختلالات روانی یا بزهکاری در خانواده خود دارند بیشتر در معرض ابتلا به ASPD هستند. بر اساس مطالعات ژنتیک نیز ممکن است بعضی از صفات شخصیتی ناسازگار به صورت ارثی به افراد انتقال پیدا کنند.
فقر محیطی و آموزشی
فقر محیطی و آموزشی از دیگر عواملی هستند که می توانند باعث ابتلای فرد به اختلال شخصیت ضد اجتماعی شوند. فقر فرهنگی، زندگی در محیط های پرخطر و عدم وجود آموزش های مناسب همگی از مواردی هستند که می توانند در بروز این اختلال تاثیر بگذارند.
سبک زندگی
جالب است بدانید که سبک زندگی نیز می تواند از عوامل ابتلا به ASPD باشد. گزارشات بیانگر این هستند که حدود نیمی از اشخاصی که به این اختلال دچارند از الکل یا مواد مخدر استفاده می کنند و سبک زندگی سالمی ندارند.
چرا درمان اختلال شخصیت ضد اجتماعی چالش برانگیز است
مسیر درمان اختلال شخصیت ضد اجتماعی با چالش هایی همراه است که در ادامه به رایج ترین آنها اشاره می کنیم:
مقاومت در برابر درمان و بی اعتمادی به درمانگر
یکی از چالش های این مسیر مقاومت در برابر درمان و بی اعتمادی به درمانگر است. اکثر افرادی که با این مشکل درگیر هستند برای تغییر رفتارهایشان انگیزه ای ندارند و به همین دلیل با درمانگر خود همکاری نمی کنند.
دروغگویی و فریب درمانگر
برخی از بیماران هوش اجتماعی بالایی دارند و از این هوش برای فریب درمانگر استفاده می کنند. به عنوان مثال برخی از این افراد ممکن است وانمود کنند که از این مشکل رهایی یافته اند تا بتوانند خود را از زیر فشار آزاد نمایند.
احتمال بازگشت رفتارهای ضداجتماعی
از دیگر چالش های درمان اختلال شخصیت ضد اجتماعی احتمال بازگشت رفتارهای قبلی فرد است. حتی پس از درمان نیز این احتمال وجود دارد که شخص به رفتارهای پرخطر خود مجدداً بازگردد.
رویکردهای درمانی موثر برای کاهش رفتارهای مخرب
برای درمان اختلال شخصیت ضد اجتماعی و کاهش رفتارهای مخرب در فرد از رویکردهای زیر میتوان کمک گرفت:
رواندرمانی
یکی از رویکردهای اصلی برای درمان اختلال شخصیت ضد اجتماعی روان درمانی است. لازم به ذکر است که میزان موفقیت روان درمانی به تمایل فرد برای همکاری و شدت علائم بستگی دارد. این روش شامل بخش های مختلفی مانند حل مشکلات سلامت روان، مدیریت خشم و خشونت و درمان اعتیاد به مواد مخدر یا الکل می شود. درمان شناختی رفتاری (CBT) نیز می تواند در تغییر الگوهای فکری ناسازگار تاثیر بسزایی بگذارد اما برای دستیابی به نتایج پایدار نیازمند جلسات طولانیمدت است.
دارودرمانی
در حال حاضر داروی تایید شده ای که بتواند به طور مستقیم این اختلال را درمان کند وجود ندارد و تنها از برخی داروها به منظور کنترل علائم استفاده می شود. داروهای ضدافسردگی مثل فلوکستین و سرترالین سطح سروتونین را تنظیم می کنند و باعث می شوند خلق و خوی فرد بهبود پیدا کند. برخی داروهای ضدروانپریشی نیز می توانند در کاهش رفتارهای خشونت آمیز فرد تاثیر داشته باشند که از میان آنها میتوان به ریسپریدون و کوئتیاپین اشاره کرد.
نقش خانواده و محیط در موفقیت درمان
خانواده فرد مبتلا به اختلال شخصیت ضد اجتماعی باید با ماهیت این اختلال به طور کامل آشنا شوند تا بتوانند انتظارات واقعبینانهای داشته باشند. محیط خانواده باید دارای ثبات باشد به دلیل اینکه این ثبات به فرد کمک میکند که حس امنیت بیشتری داشته باشد و بداند که تمام اعمال او نتایج مشخصی برایش به همراه خواهند داشت.
اعضای خانواده با نشان دادن حمایت عاطفی خود به فرد کمک می کنند که روند درمان را به نحو بهتری طی کند و زودتر به نتایج مطلوب دست یابد. خانواده باید مشوق فرد برای شرکت در جلسات درمانی باشند تا بتواند به طور موثرتری پروسه درمان خود را پیش ببرد.
سخن پایانی
اختلال ASPD پیامدهای بسیار مخربی برای زندگی شخص و اطرافیان او به همراه دارد به همین دلیل درمان آن بسیار حائز اهمیت است. بسیاری از افراد دارای این اختلال درگیر الکل و مواد مخدر می شوند و حتی می توانند زمینهساز بروز مشکلات اجتماعی و قانونی بسیاری باشند.
این موارد باعث می شوند که زندگی فرد به سمت نابسامانی سوق پیدا کند و بنیان یک خانواده به طور کامل متزلزل شود. دکتر توکلی یکی از بهترین و با سابقه ترین مشاوران در حوزه درمان اختلال شخصیت ضد اجتماعی هستند و تاکنون توانسته اند خدمات درمانی مؤثر و جامعی را در این زمینه ارائه دهند. اگر به مشاوره تخصصی در این خصوص نیاز دارید کافیست با شماره های درج شده در سایت تماس بگیرید.
سوالات متداول
1. اختلال شخصیت ضداجتماعی در نوجوانان با چه علائمی همراه است؟
این اختلال ممکن است با علائم مختلفی در نوجوانان همراه باشد که از میان آنها میتوان به مواردی مانند خشونت فیزیکی، دروغگویی مداوم، درگیری های مکرر با دیگران، عدم انجام وظایف خانوادگی و تحصیلی، گرایش به انجام رفتارهای پرخطر و مصرف مواد مخدر اشاره کرد.
2. پارتنر ضداجتماعی چه ویژگی هایی دارد؟
یک پارتنر ضد اجتماعی از ویژگی هایی مانند عدم تعهد به رابطه، خشونت فیزیکی یا کلامی، بیمسئولیتی، عدم همدلی و فریبکاری برخوردار است.
3. اختلال شخصیت ضداجتماعی چه تفاوتی با اختلال شخصیت خودشیفته دارد؟
افرادی که مبتلا به اختلال شخصیت ضد اجتماعی هستند به رفتارهای ضد اجتماعی گرایش دارند در حالی که اشخاص درگیر با اختلال شخصیت خودشیفته بیشتر تأیید اجتماعی برایشان اهمیت دارد.
